რუსეთმა უკრაინაში სრულმასშტაბიანი ინტერვენცია დაიწყო 2022 წლის 24 თებერვალს და ეს თარიღი ითვლება ომის ოფიციალურ დასაწყისად.
რატომ დაიწყო:
რუსეთი 2022-ში უკრაინისგან მოითხოვდა “ნეიტრალურობას” და NATO-ში გაწევრების შეწყვეტას, რასაც უკრაინა არ დაეთანხმა. შედეგად, რუსეთმა დაიწყო მასშტაბური სამხედრო შეჭრა, რასაც მოჰყვა მძიმე საბრძოლო მოქმედებები აღმოსავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნაწილში.
მნიშვნელოვანი ინციდენტების ქრონოლოგია (2022–2026)
2022 წელი — ომის დაწყება
• 24 თებერვალი, 2022 — რუსეთმა დაიწყო უკრაინაში სრულმასშტაბიანი სამხედრო შეჭრა რამდენიმე მიმართულებით (ჩრდილოეთი, აღმოსავლეთი, სამხრეთი).
• მარტი–აპრილი — მძიმე ბრძოლები კიევის გარშემო; მოგვიანებით რუსეთის ჯარების უკან დახევა ჩრდილოეთიდან.
• აპრილი — ბუჩას, ირპენისა და სხვა ქალაქების გათავისუფლება; გამოვლინდა მშვიდობიანი მოსახლეობის მკვლელობები (რუსეთი ბრალდებებს უარყოფს).
• სექტემბერი — უკრაინის კონტრშეტევა ხარკოვის ოლქში; რუსეთის ძალების სწრაფი უკან დახევა.
• ნოემბერი — ხერსონის გათავისუფლება უკრაინის მიერ — ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სამხედრო და პოლიტიკური მოვლენა.
2023 წელი — პოზიციური ომი და ესკალაცია
• იანვარი–მაისი — ბახმუტის გარშემო ერთ-ერთი ყველაზე სისხლიანი ბრძოლა ომის განმავლობაში.
• ზაფხული — უკრაინის კონტრშეტევა სამხრეთ ფრონტზე (ზაპოროჟიე), შეზღუდული ტერიტორიული წარმატებებით.
• შემოდგომა — რუსეთი იწყებს ენერგოინფრასტრუქტურაზე მასშტაბურ სარაკეტო დარტყმებს.
2024 წელი — საერთაშორისო ჩართულობის გაძლიერება
• გაზაფხული — დასავლეთი აძლიერებს სამხედრო დახმარებას უკრაინისთვის (საჰაერო თავდაცვა, არტილერია).
• ზაფხული — ფრონტის ხაზი შედარებით სტაბილური ხდება, თუმცა დაბომბვები არ წყდება.
• შემოდგომა — უკრაინა იწყებს დასავლური იარაღის გამოყენებას რუსეთის ტერიტორიასთან ახლოს მდებარე სამხედრო ობიექტებზე (რუსეთის მხრიდან მკაცრი რეაქცია).
2025 წელი — ზამთრის ომი და ენერგეტიკული კრიზისი
• იანვარი–თებერვალი — ინტენსიური შეტევები დონეცკისა და ლუჰანსკის მიმართულებით.
• შემოდგომა–ზამთარი — რუსეთი მიზანმიმართულად უტევს უკრაინის ენერგოინფრასტრუქტურას; მილიონობით ადამიანი რჩება ელექტროენერგიისა და გათბობის გარეშე.
• დეკემბერი — დასავლეთში აქტიურდება დისკუსია ომის შესაძლო დიპლომატიურ დასრულებაზე (კონკრეტული შეთანხმების გარეშე).
2026 წელი — მიმდინარე ვითარება
• იანვარი, 2026 — ფრონტი ძირითადად სტაბილურია, თუმცა ყოველდღიური შეტაკებები, დრონებითა და რაკეტებით დარტყმები გრძელდება.
• უკრაინისა და რუსეთის ლიდერები აკეთებენ ურთიერთგამომრიცხავ განცხადებებს ომის დასრულების პირობებზე.
• ნატო და ევროკავშირი ადასტურებენ უკრაინის მხარდაჭერის გაგრძელებას და რუსეთის პასუხისმგებლობას ომზე.
ადამიანური დანაკარგები
სამოქალაქო მსხვერპლი:
გაერო-ს მიხედვით, ომის დაწყებიდან 2025 წლის პირველ მარტამდე უკრაინაში სულ მცირე 12 910 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა.
სავარაუდოდ, ეს ციფრი ბევრად მაღალია, რადგან სხვადასხვა მონაცემთა წყაროები განსხვავებულ შეფასებებს იძლევიან; ამიტომ კონკრეტული ჯამური მონაცემები შეიძლება სხვადასხვაგვარი იყოს.
საბრძოლო დანაკარგები:
არსებობს უკრაინული გენშტაბის შეფასება, რომლის მიხედვითაც რუსეთის ჯარის საბრძოლო დანაკარგები მოიცავს დაახლოებით 1.2 მილიონამდე ჯარისკაცის მასშტაბურ დანაკარგს (დაღუპულები + დაშავებულები).
რუსეთის ოფიციალური მონაცემები უკრაინის დანაკარგებზე ბევრად ნაკლებია, მაგრამ მათი შესაბამისი დადასტურება დამოუკიდებლად არ არის შესაძლებელი. ასე რომ უკრაინის მხრიდან ზუსტად დაღუპული სამხედრო მოსამსახურეების რაოდენობა — დაუზუსტებელია.
ფრონტის მდგომარეობა
• რუსეთს კვლავ აკონტროლებს ტერიტორია უკრაინის აღმოსავლეთსა და სამხრეთს შორის — დაახლოებით 20% უკრაინის საერთაშორისო აღიარებული ტერიტორიიდან.
• ფრონტი ძირითადად სტაბილურია, მაგრამ ყოველდღიური შეტაკებები, დაბომბვები და დრონების გამოყენება გრძელდება ორივე მხრიდან, განსაკუთრებით ენერგო და ინფრასტრუქტურის დესტრუქციის მიზნით.
უკრაინის ლიდერების ბოლო გზავნილები
ვლოდიმირ ზელენსკი (უკრაინის პრეზიდენტი) აქტიურად აცხადებს, რომ:
• უკრაინა მუშაობს ომის დასრულებაზე და მომავალში მესამე რუსული შეჭრის თავიდან აცილებაზე, რაც ხანგრძლივ უსაფრთხოების გარანტიებზე იქნება დამოკიდებული — ამის შესახებ მან ილაპარაკა ერთობლივ პრესკონფერენციაზე ევროპელ პარტნიორებთან ერთად.
• ცნობილ განცხადებებშიც კი, უკრაინის პრეზიდენტი ამბობს, რომ ომი იმიტომ გრძელდება, რომ რუსეთი არ დათმობს და არ თანხმდება სამშვიდობო შეთანხმებაზე.
• ზელენსკის გუნდმა დაიწყო სერიოზული სამხედრო სტრუქტურის რეფორმა და მონაცემთა–აალგორითმით ხელმძღვანელობა, რაც მათ სურთ გამოიყენონ ომში უკეთესი შედეგებისთვის და ტექნოლოგიურ უპირატესობაზე დაფუძნებული დაცული პოზიციებისთვის.
რუსეთის ლიდერების შეფასებები და განცხადებები
რუსეთმა ბოლოდროინდელი გამოსვლების დროს:
• გამოხატა განწყობა, თითქოს ითვალისწინებს სამშვიდობო მოლაპარაკებებს.
• რუსეთის ოფიციალური მედიაპირთა სექციები ხშირად ხაზს უსვამენ კრიტიკას დასავლეთის პარტნიორების წინააღმდეგ, განსაკუთრებით ბრიტანეთის პოლიტიკის მიმართ — ეს სრულად ასახავს მოსკოვის პოზიციას, რომ ზარალი დასავლეთის მხარდაჭერით ხდება.
კრემლის მთავარი გზავნილი რჩება შინაარსობრივად უცვლელი: შეთავაზებულია სამშვიდობო დისკუსია მხოლოდ თუ ის შეწონილია მისი პირობებით და ფრონტის შედეგებით — რაც პრაქტიკულად აძლიერებს მიმდინარე საბრძოლო დაძაბულობას და არ იძლევა საფუძველს სწრაფ გადაწყვეტაზე.
ნატოს (NATO) პოზიცია
ნატო-ს ოფიციალური განცხადებებით დასტურდება, რომ:
• ალიანსი მუდმივად ეხმაურება რუსეთის სრულმასშტაბიან თავდასხმას, როგორც საერთაშორისო სამართლის უხეში დარღვევას და მხარს უჭერს უკრაინის სუვერენიტეტის, ტერიტორიული მთლიანობის და დემოკრატიული არჩევანის უფლებას.
• ნატო ხაზს უსვამს ადამიანური და სამხედრო დახმარების მნიშვნელობას, ასევე მოუწოდებს დასჯას იმ ქვეყნებისა და პირების მიმართ, რომლებიც უშუალოდ არიან პასუხისმგებელი ომის მძიმე შედეგებზე.
ევროკავშირის პოზიცია
ევროკავშირის ოფიციალური განცხადებები:
• რუსეთს ეკისრება სრული პასუხისმგებლობა ომის გამო, და ევროკავშირი ამტკიცებს, რომ რუსეთის მოქმედებები სამართლიანად არის წამოყენებული საერთაშორისო სამართლის ფარგლებში.
• ევროკავშირი და მისი წევრი ქვეყნები წარმოადგენს ერთიან პოზიციას — უკანონო ძალადობა და ტერიტორიული დადგენილებები უნდა შეწყდეს, და რუსეთის მიერ უკრაინის მიზანმიმართული დესტრუქცია — მკაცრად არის დაგმობილი.
• ევროკავშირი ასევე აგრძელებს მთავარ ფინანსურ, ჰუმანიტარულ და სამხედრო მხარდაჭერას უკრაინისთვის და აცხადებს, რომ ამ მხარდაჭერას არ შეეშვება მანამ, სანამ საჭიროა უკრაინის დასაცავად და საერთაშორისო სამართლის აღსადგენად.
• 2025 წლის ბოლოს ევროკავშირის ქვეყნების განცხადება ერთობლივად მოუწოდებდა სამართლიანი და ხანგრძლივი სამშვიდობო გეგმის შექმნას, რომელიც გააძლიერებს უკრაინის პოზიციას და მის უსაფრთხოებას მომავალში.
საერთაშორისო პოლიტიკის ანალიზი
• ნატო და აშშ ცდილობენ სამშვიდობო მოლაპარაკებების სტრუქტურირებული პროცესის ინიცირებას, მაგრამ დისკუსიები ჯერ არსებით პროგრესს ვერ აღწევენ.
• ევროკავშირი და ევროკავშირის ლიდერები მხარს უჭერენ უკრაინის დაფინანსებას, თავდაცვის თანამშრომლობას და მის ალიანსებში ინტეგრაციის შესაძლებლობების მხარდაჭერას; ამასთან ისინი საჰაერო, საზღვაო და სახმელეთო უსაფრთხოების გაძლიერებაზე აკეთებენ აქცენტს.
ავტორი: ია გრიგალაშვილი