Menu
RSS

ელია... კამბისენედან

 

კახეთისგაღმამხრიდანწინამხარშიგადმოსასვლელად, ანუალაზნისმარჯვენასანაპიროზემოსახვედრად, ლაგოდეხიდანწნორშიგვიწევსგამომგზავრება. ასეშევდივართუძველესიჰერეთისფრიადმნიშვნელოვანმხარეში, რომელიცერთხანსსაქართველოსპურისბეღლადაცკიიწოდებოდა. ამდიდპროვინციას XV საუკუნიდანქიზიყიჰქვია, მანამდეკიკამბეჩოვანითუკამბეჩანიეწოდებოდაკამეჩთასიმრავლისგამო (ბერძნულიწყაროებითკამბისენე“, სომხურით -„ქამბეჭანი“, ალბანურით -„ქამბეჭი“).

კამბეჩოვან-ქიზიყიდღესორნაწილადიყოფა: დასავლეთისქვეყანა (სიღნაღისრაიონი) დააღმოსავლეთისქვეყანა(დედოფლისწყაროსრაიონი). აქშედისუფადარიც, ივრისზეგანიც, შირაქიც, ელდარიცდაშედიოდაჯეირანისველიც. ამმონაკვეთებშიხშირადვყოფილვარ, მაგრამუმეტესადზამთრობითანზამთრისპირზე, ზოგჯერ-თუშიმეცხვარეებისცხოვრებისაღსაწერად, ზოგჯერ -საექსპედიციოცხენებისშესარჩევად. ივლისშიპირველადწლეულსშევდგიფეხიდადასიცხულ-მოწყურებულიახლაღაჩავწვდისრულადსტრაბონისნათქვამს: „შესასვლელიიბერიიდანალბანიაშიარისუწყლოდაოღრო-ჩოღროკამბისენეზე, რომელიცმდინარეალაზანიოსთანარის.“ გზადმომავალსახლაპომპეუსისარმიაწარმომიდგათვალწინ -მძიმედშეჭურვილიქვეითებიდამხედრებიორიათასზემეტიწლისწინათგახვითქულებისწორედამუწყლომიწაზემოაბიჯებდნენალბანელებთანშესაბმელად.

ახლა, როცაამსტატიისდასაწერადმივუჯექიმაგიდასდაწყურვილიცარმახრჩობს, სტრაბონისსხვაციტატასდავუწყეძებნადამალევემივაგენი. ძველიდაახალიწელთაღრიცხვებისმიჯნაზემცხოვრებიმემატიანე, რომელიცგეოგრაფიისმამადიწოდება, ასეამბობს: „ ალბანეთისსამხრეთითარისმეზობლადმდებარეარმენია, რომელიცნაწილობრივდაბლობია, ნაწილობრივმთიანი, როგორცმაგალითად, კამბისენე, სადაციბერებსადაალბანებსხვდებიანარმენიელები“. ამაზეძველიდასანდოწერილობითიცნობებიკამბეჩოვანზეარარსებობს, ცნობებიკიამასგვიკარნახებს: კამბისენეარცსომხეთსეკუთვნის, არცალბანეთსდაარციბერიას; კამბისენესხვაქვეყნისნაწილიადაამქვეყანასჰქვია, ისჰერეთი, რომელიცაქტიურადარიყოჩართულირომისადასპარსეთისდაპირისპირებაშიდა, აკიამიტომაცგაატარამშვიდობიანადკამბისენეზეპომპეუსისლაშქარი. ასერომ, სტრაბონისორივენათქვამიკამბისენეზეაბათილებსდაუარყოფსზოგიერთიმეზობელიმეცნიერისმტკიცებას, რომქამბეჭანი, თითქოსდაძველისომხურიანალბანურიტერიტორიადამხარეიყო. შესაძლოა, ისტორიისადრეულთუშედარებითგვიანდელეპოქაშიჰერეთი, თავისიკამბეჩოვნით, სომხურანალბანურგაერთიანებაშიხვდებოდაკიდეც, მაგრამესმისეთნიკურცვლილებასარნიშნავდა. ჰერებიძირადქართველურეთნოსსწარმოადგენენდაფუძეენაცქართველურიჰქონდათ. ამიტომაცერქვაქიზიყსძველადკამეჩისგანნაწარმოებისახელიკამბეჩოვანი, რაცვერცბერძნებმაშეცვალეს, ვერცალბანელებმადავერცარმენებმა.

ლეონტიმროველიამბობს, რომკავკასიელთამამა-ეთნარქმათარგამოსმათავ-თავისისაზღვრებიმიუჩინაყველახალხსდამათშორისბარდოსს, მოვაკანს (.. ალბანელებს) დაჰეროსს, „რომელმაცაღაშენაპირველადქალაქიშესაკრებელთაშორისორთავეალაზანთასა (.. ალაზანსადაიორსშორის) დაუწოდასახელითვისიჰერეთი, დამისგამოჰქვიაჰერეთსაჰერეთი. დააწმასადგილსაჰქვიანხორანთა.“ ესკამბეჩოვნისტერიტორიაა, სადაცრამდენიმეწლისწინათაკადემიკოსმაკიაზოფიცხელაურმა, არქეოლოგიურისამუშაოებისშედეგად, მიაგნოდაახლოებით 2500-2600 წლისწინანდელიდიდიქალაქისნაშთებს. მისიგალავნისსიგანეზოგან 6 -აღწევდა, სიმაღლეკიზოგანლამის 3-ჯერმეტს. ალესილებისქედისძირში, მშრალიხევისორსავესანაპიროზე, აღმოჩენილიამქალაქისფართობი 160 000 კვ.მეტრიყოფილა. აქ, სამეურნეოდასაფორტიფიკაციონაგებობებთანერთად, სასახლეებისადატაძრების 6 კომპლექსისნაშთებიგამოვლინდა.

ბუნებრივია, ქალაქიმთლადუწყლოდაუტყეოტერიტორიაზეარიქნებოდა, მითუმეტეს, რომამუზარმაზარმხარეში (ზილიჩასდაპატარაშირაქისველები, ტარიბანასადაჩათმისტაფობები, ენამთის, ზემომაჩხაანისდაქვემოქედისმიდამოებიდასხვ.) აღმოჩენილიაუხსოვარიდროისუამრავინასახლარი (ადრებრინჯაოსხანიდანანტიკურიპერიოდისჩათვლით). ჩნდებაძალიანრეალურივერსია, რომ, მეზობელიგარეჯისმსგავსად, ესტერიტორიაცინტენსიურმაკულტურულმაცხოვრებამგააუდაბნოვა. ტყისმასივისთვისყველაზესახიფათორკინისმადნისწარმოებაზეაქტიურიგადასვლაუნდაყოფილიყო. ზევითჩამოთვლილმონაკვეთებშიხომარაერთირკინისსადნობისაამქროსნაშთიაგამოვლენილი. სადნობღუმელებსდიდძალინახშირისჭირდებოდა, დიდძალნახშირს _ გაცილებითდიდძალიტყისმასალა. კამბეჩოვანირომუტყეოარიქნებოდა, ამასვაშლოვნისნაკრძალიდადედოფლისწყაროსსიახლოვესარსებულიარწივისხეობაცადასტურებს. რაცამპროცესსგადაურჩა, ისუკვე VIII და XIII საუკუნეებშიგააჩანაგესარაბებმადამონღოლებმა. აი, რასამბობსვახუშტიუშუალოდხორანთაზე: „დაიყოქალაქდაციხეყრუდმდედაბერქამდე. შემდგომადმოოხრდადააწცაოხერარს.“

ტყისგაკაფვამწყაროებიცდაშრიტაკამბეჩოვანში, მეტადრეკიმისაღმოსავლეთმონაკვეთში, რომელიცთანდათანსაზამთროსაძოვრებადჩამოყალიბდა. ხევ-წყაროებისდანაკლისიწვიმასუნდააენაზღაურებინა, მაგრამაქისიცსანატ-რელიშეიქნა. ამიტომუკვეუხნესიჟამიდანკამბეჩოვნელებისათვისუმთავრესღვთაებადელიაწიანასწარმეტყველიიქცა. ციურცვარსსწორედმასშეთხოვდააქაურიმიწათმოქმედი. დააი, ამისმაგალითიც:

დედოფლისწყაროდანსამხრეთით, შირაქისადატარიბანასველებისმიჯნაზე, აღმართულიამაღალიკლდე (ზღვისდონიდან 1001 ), რომელიცყოველიმხრიდანიხილვება. ცადატყორცნილამკლდესელიასმთაჰვიადამისზედანაწილში, სამხრეთფლატეზე, არწივისბედესავითარისმიკრულიწმინდაელიაწინასწარმეტყველისმოზრდილისაეკლესიოკომპლექსი. ამკომპლექსთანმოხვედრასოფელსამრეკლოდან (ყოფილიჯაფარიძე) შეიძლება.

ეკლესიაალექსანდრედიუმასაცუნახავს. აი, მისიჩანაწერი: „ამმთისწინმზისჩასვლისასგავიარეთ. ჩვენიყურადღებამიიქციამისმალამაზმამოყვანილობამდასაუცხოოგანათებამ. ამმთასელიასმთაჰქვია, ძირსმლაშეტბაევლება (ესტბაძირსკიარევლება, მოშორებითაადადღესდაშრობისპირასაა -..). შუამთაშიგამოჭრილფართომღვიმეშიაშენებულიასამრეკლო, სადაცხშირადდადიანმცხოვრებლები. გადმოცემაამბობს, ამმღვიმეშიელიაწინასწარმეტყველისთვისყვავსსაჭმელიმოჰქონდადარომმანთავისიწამოსასხამითავისმოწაფესელისესდაუტოვა, თვითონკიმთისმწვერვალიდანცაშიამაღლდა.“

დიუმასამჩანაწერიდანცხადია, რომიგიკლდეზეარასულა, რადგანიქარანაირიდიდიგამოქვაბულიარაა. მცირესაყუდარინახევარქვაბიზედკორტოხისძირშია. გარდაამისა, როგორცჩანს, ერეკლე II-ამდროისთვისჯერკიდევარჰქონდააღდგენილიეკლესიადაყურადღებასპატარასამრეკლოიქცევდა.

ლეგენდადასინამდვილეელიასმთისშესახებასეგაგრძელდა: VI საუკუნეშიაცამეტიასურელმამათაგანერთ-ერთს -სტეფანეხირსელსთავდაპირველად, თურმე, აქ, ხსენებულნახევარქვაბში (ეხში) დაუდევსბინადაპატარასამლოცველოცაუგია, მაგრამმერეტიბაანშიგადასულა. როგორცამბობენ, იმმცირესამლოცველოსფუძეზე IX საუკუნეშიმოზრდილიეკლესიააუგიათ, მაგრამბერქაყაენსციხესიმაგრეჰგონებიადაგაუნადგურებია. კომპლექსიხელახლააუგიაკახეთისმეფეალექსანდრემეორეს, მაგრამახლა, შაჰ-აბაზის 1616 წლისშემოსევისასდანგრეულადამასმერეერეკლემეორესაღუდგენია. კომპლექსისულბოლოსჩვენსდროშიშეაკეთესდაგაამაგრეს.

მონასტერიშედგებაორეკლესიანი, შვერილაბსიდიანისაყდრისგან, სუბსტრუქციისგან, სამრეკლო-კარიბჭისაგან, მცირეეხშიგამართულისამლოცველოსადაკირქვიანკლდეშიგაჭრილირამდენიმეათეულისაფეხურისგან, რომელიცსამხრეთ-დასავლეთიდანმიადგებაეკლესიას. საყდრისძირითადიდარბაზისჩრდილოეთკედელშიჩართულიაკლდისმაღალიტინი. სამხრეთისვიწროეკლესიათავისინალისებრიაბსიდით VI-IX საუკუნეებისეკლესიისფრაგმენტსწააგავს. ორეკლესიანისაყდრისსიგრძეგარედანდაახლოებით 15 მეტრია, სიგანე -9 მეტრი. სამრეკლო-კოშკი (3X3) სიმაღლეში 7 მეტრსაღწევს.

მონასტრისსაძმო 5 ახალგაზრდაბერისგანშედგება: მღვდელმონაზონიპანტელეიმონი (ჩიტორელიძე), ბერმონაზონისერაფიმე (შავიძე), ბერდიაკონიბართლომე, მორჩილებითორნიკე (ნიღბისელი) დაგიორგი (კოხოძე). მათთანსაუბრისასირკვევა, რომაქაურცხელზაფხულს, ასეთუისე, უმკლავდებაადამიანი, მაგრამზამთრის 15-17 გრადუსიანიყინვა, რასაცთოვადატრამალებისმოთარეშექარიემატება, გაუსაძლისია.

...შუადღისლოცვისშემდეგ, მამასერაფიმესჯვარსვაკურთხებინებდაცაშიგამოკიდებულიმონასტრისბერებსქრისტესმიერისიყვარულითვემშვიდობები.

ხორნაბუჯსმივალ...

მსგავსი

დაბრუნება დასაწყისში