Menu
RSS

ეკლესიისა და სახელმწიფოს ფარული ფლირტი

უნდა ერეოდნენ თუ არა საპატრიარქო და საერო ხელისუფლება ერთმანეთის საქმიანობაში

მართალია, საქართველო სეკულარული სახელმწიფოა, მაგრამ ბოლო დროს მოვლენები ისე ვითარდება, რომ ეშმაკიც ვერ გაარკვევს, ამ ქვეყანას საპატრიარქო მართავს თუ საერო ხელისუფლება. ისე, თუ კარგად დავაკვირდებით, ადვილად მივხვდებით, რომ ეკლესიასა და მთარობას, დიდი ხანია, ერთმანეთზე ჯვარი აქვთ დაწერილი, ახლა კი მათ გაყრას ვადევნებთ თვალ-ყურს. შესაბამისად, ყველაფერი ის, რისი მოწმენიც ვართ, მტკივნეული შესაძლოა, სწორედ ამიტომ არის. ზოგადად, ნებისმიერ გაყრას უსიამოვნებები ახლავს ხოლმე. აქედან გამომდინარე, ეკლესიისა და ხელისუფლების განქორწინებაც სკანდალურად მიმდინარეობს. როგორი იქნება ამ სკანდალის ბოლო ანუ გამოჩნდება თუ არა გვირაბის ბოლოს სინათლე? _ ამას დრო გვიჩვენებს. ჰოდა, როგორც იტყვიან, მივცეთ დროს დრო, ესე იგი, დაველოდოთ მოვლენათა განვითარებას და პროგნოზებისგანაც თავი შევიკავოთ, თუმცა ვითარებაში უკეთ გარკვევის, უფრო სწორად, იმ მიზნით, რომ მომავალში მსგავს ბეწვის ხიდზე გავლა ისევ არ მოგვიწიოს, ურიგო არ იქნება, თვალი ეკლესიისა და პოლიტიკის მრავალწლიან და, შეიძლება ითქვას, მრავალსაუკუნოვან ისტორიას გადავავლოთ.

 

დავიწყოთ იმით, რომ საბჭოთა კავშირის დანგრევის შემდეგ, ადამიანები, რომლებისთვისაც ლენინიზმი, პრაქტიკულად, რელიგია იყო, უიმედოდ დარჩნენ. უიმედობა ყველაზე ცუდი მდგომარეობაა. ამიტომაც, ხალხი ეკლესიას მასიურად მიაწყდა და ისინიც კი, ვინც არცთუ შორეულ წარსულში ტიპური ათეისტები იყვნენ, ჭეშმარიტ მართლმადიდებლებად მოგვევლინნენ, თუმცა ეკლესიაში სიარული ყოველთვის მორწმუნეობას არ ნიშნავს, რასაც საქართველოს უახლესი ისტორიის ქრონიკებიც მოწმობს ანუ მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენი ქვეყნის მოსახლეობის აბსოლუტური უმეტესობა თავს უფლის მსახურად მიიჩნევს, საქართველოში მკვლელობა, ძარცვა და ქურდობა მაინც ჩვეულებრივი მოვლენაა. უფრო მეტიც, სტატისტიკა იმასაც მოწმობს, რომ სუიციდის ფაქტები თანდათან იზრდება. თვითმკვლელობა, რელიგიურად თუ ვიმსჯელებთ, ცოდვაა. ჰოდა, ჩნდება ლოგიკური კითხვა _ თუ მთელი ერი „რომის პაპზე უფრო დიდი კათოლიკეა“, ადამიანები თავს რატომ იკლავენ? 

ამ თემაზე უფრო კომპეტენტურად, ალბათ, ფსიქოლოგები და რელიგიის საკითხების მკვლევარები იმსჯელებენ. ამიტომ, ამ კუთხით მსჯელობას არ გავაგრძელებთ და იმ საკითხზე გადავალთ, რაც სტატიის დასაწყისში ვახსენეთ. 

მოკლედ, ეკლესიისა და პოლიტიკის ურთიერთობის დინამიკა ძალიან საინტერესოა, თუმცა თვალსაჩინოებისთვის რამდენიმე მაგალითი მოვიყვანოთ: 

გასული საუკუნის 80-იანი წლების დასაწყიში, მთელი საქართველო და იმდროინდელი საბჭოთა კავშირი ე.წ. თვითმფრინავის ბიჭების შესახებ ლაპარაკობდა. რატომ გადაწყვიტეს იმდროისთვის გავლენიანი ოჯახების შვილებმა წითელი საქართველოს დატოვება? _ ეს სხვა საუბრის თემაა. ამ კონტექსტში, ჩვენ მხოლოდ იმას შევეხებით, რომ „თვითმფრინავის საქმის“ ერთ-ერთი მთავარი ფიგურანტი სასულიერო პირი, თეიმურაზ ჩიხლაძე იყო. ისინი, რომლებიც ამ მოვლენებს კარგად იცნობენ, ამბობენ, რომ ჩიხლაძეს თვითმფრინავის გატაცებასთან კავშირი არ ჰქონია, მაგრამ ამის მიუხედავად, ისიც, სხვა ბიჭების მსგავსად, სამაგალითოდ დასაჯეს _ დახრიტეს. 

რატომ? _ ეკლესიის საკითხების მკვლევარების ნაწილი მიიჩნევს, რომ საპატრიარქოს შეეძლო, ჩიხლაძის დასაცავად „სიტყვა დაესველებინა“, მაგრამ ეკლესიის ადმინისტრაცია ასე არ მოიქცა და, როგორც ამბობენ, ამით კომუნისტურ რეჟიმს კოჭი გაუგორა. 

ზოგადად, ის მოსაზრებაც არსებობს, რომ აწ განსვენებულ შევარდნაძეს, რომელიც ჯერ საქართველოს ცეკა-ს პირველი მდივანი იყო, შემდეგ კი სსრკ-ს საგარეო საქმეთა მინისტრი გახდა, ეკლესიასთან ყოველთვის თბილი ურთიერთობა ჰქონდა. 

ეს შესაძლოა, ვინმეს გადამეტებულ ნათქვამად მოეჩვენოს, მაგრამ ნუ დავივიწყებთ, რომ 1991-92 წლების თბილისის სისხლიანი მოვლენების შემდეგ, საქართველოში დაბრუნებული შევარდნაძე, ილია მეორემ გიორგიდ მონათლა ანუ ჩვენ, ყველანი მოწმენი გავხდით, რომ ათეისტი შევარდნაძე, ჭეშმარიტ მართლმადიდებლად გარდაიქმნა. ეს კი არადა, ისიც ვიცით, რომ ილია მეორე ფოტო და ვიდეოკამერების წინ, იგივე ჯაბა იოსელიანთანაც პოზიორობდა. 

შევარდნაძის „სახლში წასვლის“ შემდეგ, საპატრიარქომ კოჰაბიტაცია „ვარდების ხელისუფლებასთანაც“ გააგრძელა ანუ სასულიერო პირები, მათ შორის, პატრიარქიც მიხეილ სააკაშვილსა და სხვა ნაციონალებს ზუსტად ისეთივე მონდომებით უმაგრებდნენ ზურგს, როგორც თავის დროზე _ შევარდნაძესა და მოქკავშირს. 

სხვათა შორის, ექსბოლშევიკი შევარდნაძის „მეორედ მოსვლის“ შემდეგ, ეკლესიისა და სახელმწიფოს ურთიერთობა კანონის ფარგლებში მოექცა ანუ მხედველობაში გვაქვს კონკორდატი, ესე იგი, ხელშეკრულება, რომელიც სახელმწიფოსა და მართლმადიდებლურ ეკლესიას შორის გაფორმდა და ამ კონკორდატით ეკლესიას ბევრი რამის უფლება მიეცა. ასე, მაგალითად, კონკორდატის თანახმად, თუ საპატრიარქო შპს-ს დააფუძნებს, ეს კომპანია გადასახადებისგან გათავისუფლდება. ამას გარდა, ერთგვარი სიტყვიერი შეთანხმებით, სახელმწიფო აუდიტი საპატრიარქოს პატრონაჟის ქვეშ მყოფ იურიდიულ კომპანიებს არ ამოწმებს. იურისტთა ნაწილი ამბობს, რომ ეს ერთგვარი დისკრიმინაციაა. 

ახლა, შეიძლება, ვინმე გამოვიდეს და თქვას, ეკლესია სააკაშვილის რეჟიმის მხარდამჭერი არასოდეს ყოფილა, მიშას გუნდრუკს ცალკეული სასულიერო პირები უკმევდნენო, მაგრამ გავიხსენოთ გლდანის ეკლესიის „ბულდოზერით“ დანგრევის შემთხვევა _ გასაგებია, რომ ეს ტაძარი განკვეთილმა ბასილ მკალავიშვილმა ააგო, მაგრამ ნებისმიერი ეკლესია, რომელიმე კერძო პირის, ესე იგი, რიგითი მოკვდავის კი არა, უფლის სახლია. ჰოდა, როცა უფლის სახლს ანგრევენ, საპატრიარქომ, განა, განგაშის ზარებს არ უნდა შემოჰკრას? 

ისე, ამავე კონტექსტში ისიც საინტერესოა, რატომ დაურიგა სააკაშვილმა სინოდის წევრებს ჯიპები, ან მათ რატომ არ თქვეს ასეთ ძვირფას საჩუქარზე უარი? 

ერთი სიტყვით, ნაციონალურ მმართველობას წყალი შეუდგა და ეკლესიამაც ფერი იცვალა _ მიხვდა, რომ ხელისუფლებაში ახალი პოლიტიკური ძალა მოდიოდა და ეკლესიის ზოგიერთმა წარმომადგენელი, პირდაპირ „ოცნების“ აგიტატორად იქცა. ალბათ, გახსოვთ, 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნები წინ, ერთ-ერთმა მღვდელმა ეკლესიის გალავანზე „ოცნების“ დროშა რომ გადმოჰკიდა. 

ჰოდა, იმ წუთიდან მოყოლებული, „ოცნება“ და ეკლესია, თითქოს შეხმატკბილებულად ცხოვრობდა, მაგრამ ეს იდილია „ციანიდის სკანდალმა“ დაარღვია. მეუფე იაკობის განცხადებამ კი, პრემიერის კაბინეტში უწმინდესის გადაყენების გეგმა მუშავდებოდაო, საბოლოოდ დაამსხვრია მითი იმის შესახებ, რომ ეკლესია და საერო ხელისუფლება „ერთ სულ და ერთ ხორც“ არიან. 

არადა, „ციანიდის სკანდალამდე“ ისეთი პირი უჩანდა, რომ საქართველო სეკულარული სახელმწიფოს სტატუსზე, თითქოს უარს ამბობდა. ყოველ შემთხვევაში, ალბათ, ყველას გვახსოვს ცალკეული პოლიტიკოსების ინიციატივა, რომლის თანახმადაც, უწმინდესს პატიმართა შეწყალების უფლება უნდა მინიჭებოდა. სხვათა შორის, ამ თემაზე „ვერსიამ“ ერთ-ერთ ინტერნეტსაიტზე საინტერესო სტატიას მიაგნო, რომელსაც მცირედი შემოკლებით გთავაზობთ: 

„2015 წლის 5 დეკემბერს, მთავრობისადმი ქართული მართლმადიდებლური ეკლესიის პატრიარქის მოწოდებამ, მიენიჭებინათ მისთვის შეწყალების უფლება, ესე იგი, უფლება გამონაკლისის დაშვებაზე, რომელიც დღემდე, მხოლოდ საერო მმართველების უფლებამოსილებაში შედიოდა, ფართო ვნებათაღელვა გამოიწვია. როგორც შემდეგ გაირკვა, ეს მოწოდება სულაც არ იყო მოწოდება და მხოლოდ სპონტანურად გაჩენილი კეთილი სურვილი იყო იმ პატიმრების მიმართ, რომლებმაც თეატრალური დადგმა სამთავრობო და საეკლესიო პირების წინაშე შეასრულეს. 

 

მთელ ამ ისტორიაში, საინტერესო იყო არა ეკლესიის ნამდვილი განზრახვა, არამედ რეაქციები, თუმცა კიდევ უფრო საინტერესო იყო ამ მოწოდების უკან წაღების ინტერპრეტაცია. ჰქონდა თუ არა პატრიარქს სურვილი, დაუფლებოდა მნიშვნელოვან სიმბოლურ პოლიტიკურ ბერკეტს? იყო თუ არა ეს სურვილი მთლიანად მართლმადიდებლური ეკლესიის სურვილი თუ ეს მხოლოდ პატრიარქის სპონტანურად გამოხატული კეთილი ნება იყო? რამდენად თავსებადია ეს სურვილი ეკლესიის ზოგად სტრატეგიასთან, რომლითაც ის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობს? 

ნებისმიერ შემთხვევაში, ფაქტია, რომ ეს წამოცდენა საერო ძალაუფლების წარმომადგენელთა მნიშვნელოვანმა ნაწილმა მოთხოვნად წაიკითხა და მზად იყო, ამ საკითხზე საკანონმდებლო დონეზე მსჯელობისთვისაც კი. შემდეგ მოხდა ის, რომ ეკლესიამ თავადვე განმარტა ეს სიტყვები და ამით დაასრულა მცირე ქარიშხალი, მაგრამ საზოგადოების გარკვეული ნაწილი მოვლენების ასეთმა განვითარებამ ერთგვარ ბურუსში დატოვა. ნუთუ, საზოგადოების ნაწილის მკაცრმა რეაქციამ აიძულა ეკლესია, უკან წაეღო მოთხოვნა, თუ ამჯერადაც პოლიტიკურმა ელიტებმა მოახდინეს თავიანთი ინტერესების სასარგებლოდ ეკლესიის მოთოკვა?

 

პატრიარქის პირველი განცხადება, ფილოსოფოსმა გიორგი მაისურაძემ ასე შეაფასა: „... როგორი პარადოქსულიც უნდა იყოს, ერთადერთი სეკულარული დაწესებულებაც, თავად ეკლესიაა. მან თავად ღმერთის სეკულარიზაციაც მოახერხა და ის პიროვნების კულტით ჩაანაცვლა''. 

იურისტმა თამთა მიქელაძემ კი პატრიარქის ეს სურვილი ეკლესიისთვის კონტრპროდუქტიულად მიიჩნია: „პოლიტიკურ სივრცეში ეკლესიის შემოჭრით, შეიძლება, მან განამტკიცოს და გააფორმოს მისი პოლიტიკური ძალაუფლება, მაგრამ ამ პროცესში, ის სულ უფრო მეტად დაკარგავს რელიგიურ ძალაუფლებას და კრიზისის წინაშე აღმოჩნდება. სწორედ სეკულარიზმის კონცეფცია აძლევს ეკლესიებს „სუფთა“ ოპერირების და ამით ლეგიტიმურობის შენარჩუნების შესაძლებლობას''. 

... ეკლესიის ტენდენცია, თავის თავში უფრო და უფრო მეტი ძალაუფლება მოიცვას, პარადოქსულად სეკულარული ტენდენციაა, რომელიც თავისივე თავს აუქმებს და სწორედ ამ აზრით, ეკლესიაა „ერთადერთი“ სეკულარული ძალაუფლება, რომელიც ვერ აცნობიერებს საკუთარი სიკვდილისაკენ ლტოლვას, მის დესაკრალიზებას, „სულიერებისგან“ დაცლას. სახელმწიფოს, როგორც პოლიტიკურ ძალაუფლებად და ეკლესიის, როგორც სულიერ ძალაუფლებად წარმოჩენა და ამ „სუფთა“ სიმეტრიის შენარჩუნება, თავად ეკლესიის სასიცოცხლო ინტერესებშია. ეკლესიას იმდენად აქვს ძალაუფლება, რამდენადაც საკუთარ თავს აპოლიტიკურად წარმოაჩენს. წარმოიდგინეთ, რა დაემართება ამ ინსტიტუციას, რომელიც დღეს მარადისობის ადგილიდან საუბრობს, თუ ის პოლიტიკური ცხოვრების წარმავალი დროის ნაწილი გახდება. 

ეკლესიის პოლიტიკის მთავარი ინსტრუმენტი მისი პოლიტიკური უხილაობაა. ჰეგემონური წესრიგისადმი, ან ჰეგემონიისაკენ მიმავალი ძალებისადმი მუდმივი ლოიალურობა ეკლესიის უხილაობის გარანტია. ჰეგემონიაზე მიტმასნება მას აქცევს იმის ნაწილად, რაც საყოველთაოდ მიღებულია და შესაბამისად, იშვიათად აჩენს ისეთ წინააღმდეგობებს, რაც მის პოლიტიკურობას თვალში საცემს გახდის. გაიხსენეთ ეკლესიის მხარდაჭერა ნატოსა და ევროკავშირში საქართველოს გაწევრიანებასთან დაკავშირებით. 

ერთადერთი ძალა, რომელსაც საქართველოში არ უნდა თეოკრატიული მმართველობის დამყარება, ეს მართლმადიდებლური ეკლესიაა. ხელში აიღო სახელმწიფო ძალაუფლება ნიშნავს, აიღო პასუხისმგებლობა ადამიანების აწმყოსა და მომავალზე, რომელთა განწყობების სიმყიფეს მთელი პოლიტიკური ისტორია გვაჩვენებს. ეკლესია თავს გრძნობს, როგორც თევზი წყალში მანამ, სანამ მას ჩრდილოვანი ძალაუფლება აქვს, ვიდრე არავის შეეძლება მის პოლიტიკურ პასუხისმგებლობაზე ისაუბროს მანამ, სანამ ეკლესია ყველაფერს დაუჭერს მხარს, რაც დროის ცალკეულ მონაკვეთში საყოველთაოდ მიღებული და ,,სწორია''. ეკლესია ყოველთვის ძლიერ ძალაუფლებრივ აქტორებს შორის არსებობს და იგი იშვიათად მონიშნავს ადგილს, რომლითაც ის ანგარიშვალდებული გახდება მუდმივად ცვლადი განწყობების მქონე ,,ხალხის'' მიმართ, რომელიც გარდაუვალად მოარყევს იმ ,,საკრალურ'' ძალაუფლებას, რომელიც უარს ამბობს აღიაროს მისი პოლიტიკურობა. 

აქედან გამომდინარე, საქართველოში სეკულარული ძალების (მემარცხენეების, ლიბერალების) ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ამოცანა ეკლესიის ძალაუფლების გაპოლიტიკურებაა. მისი წარმოჩენა პოლიტიკურ ორგანიზაციად, რომელიც ინსტიტუციურ დონეზე აცნობიერებს თავის გრძელვადიან ინტერესებს და ქმნის მოქნილ და წარმავალ პოლიტიკურ კოალიციებს ძალებთან, რომლებიც ამა თუ იმ პერიოდში, ქმნიან ძალაუფლებრივ თანავარსკვლავედებს ეკონომიკურ-კულტურულ და გეოპოლიტიკურ აქტორებთან''. 

ზოგადად, ეკლესიისა და სახელმწიფოს ურთიერთობაზე ბევრჯერ დაწერილა და, ალბათ, კიდევ დაიწერება, თუმცა ვფიქრობთ, ინტერესმოკლებული არ უნდა იყოს „რადიო თავისუფლების“ სტატია, რომელიც 2010 წლით თარიღდება. შეგახსენებთ: 2010 წლის ივლისის მიწურულს, უკრაინას რუსეთის პატრიარქი ესტუმრა. ზემოხსენებულ სტატიაში ეკლესიისა და სახელმწიფოს ურთიერთობა, სწორედ ამ კონტექსტშია განხილული. 

„ეს ვიზიტი იმით არის საინტერესო, რომ უკრაინის მართლმადიდებლური ეკლესია, დიდი ხანია, მსოფლიო მართლმადიდებლური და განსაკუთრებით, რუსული ეკლესიის თავის ტკივილადაა ქცეული. იქაური მართლმადიდებელი მრევლი ორ ნაწილადაა გაყოფილი _ ისინი, ვინც მოსკოვის საპატრიარქოს დაქვემდებარებული უკრაინის ეკლესიის უპირატესობას აღიარებს და ისინი, ვინც უკრაინის ავტოკეფალური ეკლესიის პატრიარქს ემხრობა, რომელიც მსოფლიოს მართლმადიდებლური სამყაროსგან აღიარებული ჯერ არ არის, თუმცა ქვეყანაში ორივე ეკლესიის გავლენა თანაბრად ძლიერია. რუსეთისთვის კი, როგორც ექსპერტები განმარტავენ, უკრაინის წინა ხელისუფლების მცდელობა _ გაერთიანებულიყო ორად გახლეჩილი ეკლესია, გავლენის სფეროს დაკარგვას ნიშნავს. და აი, აქ უკვე ეკლესია და პოლიტიკა ერთმანეთს კვეთენ. 

რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის დიდ გავლენას დღეს ყველა აღიარებს. ექსპერტები ამბობენ იმასაც, რომ რუსული ეკლესია რუსული სახელმწიფოს განუყოფელი ნაწილი და მისი პოლიტიკის გამტარებელია, განსხვავებით ქართული ეკლესიისგან, რომელსაც პოლიტიკაში ჩარევა დროდადრო უწევს, მაგრამ განზე რჩება. 

„რუსეთში ეკლესია, ლამის ერთ-ერთი სამინისტროა. საქართველოსაც ჰქონდა ყველანაირი შანსი, რომ ასე გაგრძელებულიყო, მაგრამ ასე არ მოხდა და ეს ძალიან კარგია იმიტომ, რომ დასავლური მოდელი სახელმწიფოსა და ეკლესიის ურთიერთობისა, სწორედ ისაა, რომ ისინი ერთმანეთს არ უნდა ემთხვეოდეს“, _ ამბობს ილია ჭავჭავაძის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, გიგა ზედანია. 

გაგახსენებთ იმასაც, რომ მსოფლიო პრესამ, 90-იან წლებში, არაერთხელ დაწერა რუსეთის პატრიარქისა და რუსეთის უშიშროების სამსახურის თანამშრომლობის შესახებ, მაგრამ ეს ეკლესიის მოღვაწეობისათვის ხელისშემშლელი ფაქტორი არ გამხდარა. რა არის ის, რის გამოც სხვა ეკლესიები რუსულ ეკლესიასთან ურთიერთობის დაძაბვას ერიდებიან? ექსპერტი რელიგიის საკითხებში, ბექა მინდიაშვილი იხსენებს, რომ უკრაინის ყოფილმა პრეზიდენტმა, ვიქტორ იუშჩენკომ საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქს მასთან შეხვედრისას პირადად სთხოვა, უკრაინის ეკლესიის ავტოკეფალურობის საკითხის წამოწევა, მაგრამ უარი მიიღო: „პრობლემა ის არის, რომ ყველას ეშინია რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის დიდი გავლენისა''. 

საქართველოს შემთხვევაში, იყო კიდევ ერთი ფაქტორი _ საქართველოს ოკუპირებულ ტერიტორიაზე დარჩენილი საეკლესიო ეპარქიების არაღიარება რუსეთის ეკლესიის მიერ. ბექა მინდიაშვილი ფიქრობს, რომ მათი აღიარების შემთხვევაში, ქართულ ეკლესიასაც მოუწევდა საპასუხოდ უკრაინის ეკლესიის ავტოკეფალურობის აღიარებისკენ გარკვეული ნაბიჯების გადადგმა, რაც რუსეთს სრულებითაც ხელს არ აძლევს და, აი, მიზეზიც: 

„უკრაინის ავტოკეფალური ეკლესიის აღიარება სხვა მართლმადიდებლური ეკლესიების მიერ, გატეხს რუსეთის გავლენას მართლმადიდებლურ სამყაროზე, რადგან უკრაინის ეკლესია იქნება უძლიერესი ეკლესია რუსეთთან და საბერძნეთთან ერთად''. 

გიგა ზედანია ამბობს, რომ დემოკრატიის ერთ-ერთი უმთავრესი საფუძველი საერო და სასულიერო სფეროების ერთმანეთისგან გამიჯვნაა, ხოლო თუ ეკლესია ზედმეტად ჩაერევა პოლიტიკურ პროცესებში, ის პოპულარობას დაკარგავს. საქართველოში კი ყველა სოციოლოგიური კვლევა აჩვენებს, რომ ყველაზე დიდი ნდობა ხალხს, სწორედ ეკლესიის მიმართ აქვს: 

„როგორც კი პატრიარქი გამოვიდა და მომიტინგეებს, 26 მაისს, დაშლისაკენ მოუწოდა, მაშინვე გამოჩნდა ამ განცხადებით უკმაყოფილო ხალხი. მეორე მხრივ, რამდენჯერაც ეკლესიამ არ დაიჭირა რაღაც არაპოპულარული პოზიცია, მაშინაც მას უკან დაუბრუნდა კრიტიკა. ეკლესიის არანორმალური პოპულარობა მნიშვნელოვანწილად დამოკიდებულია იმაზე, რომ მან მოახერხა და ის წლების განმავლობაში იდგა კონკრეტულ პოლიტიკურ ბრძოლებზე მაღლა, მაგრამ ეს მართლა ძალიან დიდი სიმბოლური ძალაუფლება ძალიან სწრაფად შეიძლება დაიცალოს, თუ ეკლესიამ მოინდომა და რეალობის გარდაქმნა დაიწყო. აი, მაგალითად, როგორც ხელისუფლება მოვიდა 2004-ში უზარმაზარი რეიტინგით და მაშინვე დაეცა, როგორც კი არაპოპულარული ნაბიჯების გადადგმა დაიწყო, რეფორმების სახით''. 

მაშინ, როდესაც ეკლესია პოლიტიკაში ერევა, რა აუცილებლობა არსებობს ამისი და რა შედეგებს იღებს ამით, როგორც სახელმწიფო, ისე ეკლესია? _ მამა დავით შარაშენიძე, საპატრიარქოს სახელით აცხადებს, რომ ეკლესიას არა აქვს სურვილი პოლიტიკურ პროცესებში კორექტირების შეტანის და, საერთოდ, ჩარევისა: 

„ხდება, არის შემთხვევები, როდესაც ეკლესია, მისი ნებისა და სურვილის საწინააღმდეგოდ, იძულებული გამხდარა ჩარეულიყო პოლიტიკურ პროცესებში. ეს იყო სამოქალაქო დაპირისპირება, როდესაც იყო პერიოდი, როდესაც ვერავინ არბიტრი ვერ აღმოჩნდა, ვერც საერთაშორისო ორგანიზაციებიდან, ვერც სხვა ჯგუფიდან, ვინც დაპირისპირებულ პოლიტიკურ ძალებს შორის დიალოგის ინიციატივას საკუთარ თავზე აიღებდა და სწორედ ეკლესიის ჩარევით, ძალიან ბევრ შემთხვევაში, გნებავთ, 26 მაისის შემთხვევაშიც, დიდი საფრთხე ასცილდა ჩვენს ქვეყანას''. 

„მსგავსი ჩარევა არ ნიშნავს, რომ ეკლესია რომელიმე პოლიტიკური ძალის დასაყრდენია'', _ ამბობს მამა დავით შარაშენიძე. ხოლო პოლიტიკურ განცხადებას მხოლოდ მაშინ გააკეთებს, როცა ამას საჭიროდ ჩათვლის. როდესაც ეკლესიის საქმიანობის ორიენტირებზე საუბრობს, ბექა მინდიაშვილი აზუსტებს, რომ უკეთესი იქნებოდა, თუ მეტ ყურადღებას სოციალური პროგრამების განხორციელებას დაუთმობდა და არა _ პოლიტიკურ-იდეოლოგიურ საქმიანობას, ან მეტად ჩაერთვებოდა ოსი და ქართველი, აფხაზი და ქართველი ხალხის შერიგების პროცესში. 

ხშირად მოჰყავთ ევროპული მაგალითიც. იქ, როგორც კი იკლო ეკლესიის პოპულარობამ, ეკლესიის მთავარი საზრუნავი სოციალურად შეჭირვებული ფენა გახდა. გიგა ზადანიას აზრით, დღეს საქართველოში ისედაც ძალიან პოპულარულ ეკლესიას, როგორც ინსტიტუტს, ზედმეტი აქტივობები არ სჭირდება: 

„დახმარება, სოციალური აქტივობები მოითხოვს მუშაობას. რად უნდა ასეთი სამუშაო ეკლესიას, თუ, მაგალითად, შეუძლია მანქანები აკურთხოს? მე არ ვამბობ, რომ... ის ქველმოქმედებასაც ეწევა და გარკვეული სოციალური პროგრამებიც აქვს, მაგრამ ეს, იმასთან შედარებით, რასაც დასავლეთში ეკლესიები აკეთებენ, არაფერი არ არის''. 

ამ შენიშვნას ეკლესია არ იზიარებს და ამბობს, რომ თავისი ფინანსური შესაძლებლობის ფარგლებში, ქართული ეკლესია სოციალურ მსახურებაში საკმარისად არის ჩართული _ გაცილებით მეტად, ვიდრე პოლიტიკაში: 

„თუ ვნახავთ ბავშვთა სახლებში, მოხუცთა თავშესაფრებში, სხვადასხვა სკოლებში ეკლესიის აქტივობებს და საქველმოქმედო საქმიანობას, ნათელი იქნება, რომ ჩვენი შესაძლებლობებიდან გამომდინარე, ეს საკმაოდ დიდია. დასავლეთის ეკლესიების როლი გასაგებიცაა, დიდია იმიტომ, რომ მათ ძალიან დიდი ფინანსური დახმარება აქვთ სახელმწიფოსგან''. 

მართალია, „რადიო თავისუფლების“ ამ სტატიის გამოქვეყნებიდან 9 წელი გავიდა, მაგრამ თემა მაინც აქტუალურია ანუ თითოეული ჩვენგანი ხედავს, რომ ეკლესია _ საერო, საერო ხელისუფლება კი საპატრიარქოს საქმეებში პირდაპირ, თუ ირიბად ერევა. ყველაფერ აქედან კი მხოლოდ იმ დასკვნის გაკეთება შეგვიძლია, რომ ეკლესია და სახელმწიფო, როგორც ორი ინსტიტუცია, ერთმანეთს აძლიერებენ და გადამწყვეტ, ან სულაც, კრიტიკული სიტუაციების დროს, ერთმანეთის გადარჩენასაც ცდილობენ ხოლმე ანუ გამოდის, რომ ეკლესიისა და სახელმწიფოს ურთიერთობა დამყარებულია პრინციპზე _ „ხელი ხელს ბანს“, თუმცა ბოლოდროინდელი მოვლენები იმაზე მიანიშნებს, რომ ეს პრინციპი თანდათან აქტუალობას კარგავს და ეკლესიასა და საერო ხელისუფლებას შორის, საფუძველი ახალი ყაიდის ურთიერთობას ჩაეყრება.

ნინო დოლიძე

მსგავსი

დაბრუნება დასაწყისში